Bộ Công Thương vừa ban hành ba Thông tư mới, trong đó đáng chú ý là Thông tư số 11 quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Quy định này hướng tới việc tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm thông qua ứng dụng công nghệ số.
Hiện nay, nhiều người tiêu dùng tin rằng chỉ cần quét mã QR trên bao bì là có thể xác định được nguồn gốc thực phẩm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải mã QR nào cũng cung cấp thông tin đáng tin cậy. Không ít trường hợp khi quét mã chỉ hiển thị thông tin sơ sài, thậm chí không có dữ liệu. Một số đối tượng còn lợi dụng công nghệ để tự tạo mã QR, in tem chống giả và dán lên sản phẩm nhằm đánh lừa người mua.
Trong bối cảnh tình trạng hàng giả và hàng hóa không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp, Bộ Công Thương đã ban hành các Thông tư 9, 10 và 11/2026 nhằm thiết lập quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nhiều mặt hàng quan trọng như sữa, dầu thực vật tinh chế… Đồng thời, các quy định mới tập trung đẩy mạnh số hóa công tác quản lý an toàn thực phẩm. Theo đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử tập trung sẽ thay thế phương thức quản lý rời rạc trước đây, giúp kết nối và chia sẻ dữ liệu trong toàn bộ chuỗi sản xuất – kinh doanh.
Khác với việc chỉ dán mã QR trên bao bì như trước, hệ thống mới sẽ lưu trữ đầy đủ thông tin về lô sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, nguyên liệu đầu vào, tiêu chuẩn áp dụng cũng như kết quả kiểm nghiệm. Nhờ vậy, toàn bộ vòng đời của sản phẩm thực phẩm có thể được xác thực rõ ràng, góp phần giải quyết hiệu quả tình trạng hàng hóa không rõ nguồn gốc trên thị trường.
Theo ông Quách Quang Đông, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công Thương, hệ thống dữ liệu thống nhất và được cập nhật kịp thời sẽ giúp các cơ quan quản lý nhanh chóng đánh giá rủi ro, đồng thời xử lý hiệu quả các sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm.
Việc chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm siết chặt quản lý, mà còn tạo một nền tảng cho một thị trường thực phẩm minh bạch hơn
Không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước, quy định mới cũng mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Chẳng hạn, với các cơ sở kinh doanh thực phẩm như nhà hàng, việc truy xuất nguồn gốc sẽ trở nên đầy đủ và thuận tiện hơn, giúp theo dõi toàn bộ thông tin của nguyên liệu đầu vào. Ông Hoàng Tùng, sáng lập chuỗi nhà hàng Pizza Home, cho biết hệ thống truy xuất sẽ giúp cả người tiêu dùng và doanh nghiệp dễ dàng kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, đồng thời hỗ trợ xử lý nhanh khi xảy ra sự cố.
Theo quy định mới, hồ sơ truy xuất phải được lưu trữ tối thiểu 12 tháng đối với thực phẩm có hạn sử dụng và 60 tháng đối với thực phẩm không yêu cầu ghi hạn dùng. Khi cơ quan chức năng yêu cầu, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin trong vòng 24 giờ. Nhiều doanh nghiệp trong ngành thực phẩm đánh giá đây là bước tiến tích cực, giúp thị trường minh bạch hơn.
Ông Trương Hải Hưng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản, cho rằng truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp bảo vệ uy tín và khẳng định sự minh bạch của sản phẩm trên thị trường.
Tuy vậy, việc chuyển đổi sang hệ thống quản lý số cũng đặt ra nhiều thách thức. Doanh nghiệp cần đầu tư hạ tầng công nghệ và đào tạo nhân lực để đáp ứng các mốc thời gian áp dụng quy định mới: từ ngày 1/12/2026 đối với cơ sở sản xuất và từ ngày 1/3/2027 đối với các cơ sở nhập khẩu thực phẩm.
Việc chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm tăng cường quản lý mà còn tạo nền tảng cho một thị trường thực phẩm minh bạch hơn. Trong đó, dữ liệu và công nghệ sẽ trở thành công cụ bảo đảm niềm tin cho người tiêu dùng, khi mỗi sản phẩm lưu thông đều có “hồ sơ số” rõ ràng trong suốt vòng đời của mình.
