Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số vào quản lý an toàn thực phẩm

Đây là những đề xuất tại hội thảo “Đóng góp ý kiến cho Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)”, do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam tổ chức ngày 13/10 tại Hà Nội.

Quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm
Theo GS.TS Trương Xuân Lam - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm năm 2010 là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh phương thức sản xuất, kinh doanh thực phẩm ngày càng đa dạng, thương mại điện tử phát triển, công nghệ chế biến, bảo quản và phân phối không ngừng đổi mới.

GS.TS Trương Xuân Lam cho rằng cần xây dựng hệ thống quản trị an toàn thực phẩm hiện đại, chủ động phòng ngừa rủi ro, kiểm soát nguy cơ từ sớm, từ xa và xuyên suốt chuỗi cung ứng. Nguồn lực kiểm tra cần được phân bổ phù hợp với mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm, thay vì áp dụng phương thức quản lý đồng nhất.

Ở góc độ hoàn thiện cơ chế quản lý, ông Nguyễn Văn Nhiên - Phó Chủ tịch Hội An toàn thực phẩm Việt Nam, cho rằng quy định pháp luật phải vừa bảo đảm yêu cầu an toàn, vừa phù hợp với đặc tính của từng nhóm sản phẩm, mức độ rủi ro, thông lệ quốc tế và điều kiện thực tế của Việt Nam. Việc hạn chế thủ tục không cần thiết cần đi đôi với duy trì đầy đủ trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh.

Từ góc độ doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và phân phối nguyên liệu thực phẩm, ông Huỳnh Minh Quang - Giám đốc Khối An toàn, sức khỏe, môi trường và chất lượng thuộc Tập đoàn Nguyên liệu Á Châu, đề xuất hoàn thiện Luật theo ba nguyên tắc: quản lý dựa trên nguy cơ, trách nhiệm tương xứng với khả năng kiểm soát và quản lý dựa trên dữ liệu, bằng chứng.

Theo ông Quang, cần phân biệt rõ giữa an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm và thông tin công bố, ghi nhãn. Sai lệch về chất lượng không mặc nhiên đồng nghĩa với mất an toàn thực phẩm. Việc phân loại, xử lý cần căn cứ vào bản chất, mức độ vi phạm, nguy cơ nội tại, mức độ phơi nhiễm, đối tượng sử dụng, công dụng và lịch sử kiểm soát. Với những sản phẩm có đặc tính giao thoa, cần có hướng dẫn phân loại rõ ràng, khách quan...

Kết nối dữ liệu, nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc
Tăng cường truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số là hướng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý. GS.TS Trương Xuân Lam nhấn mạnh cần thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý và các chủ thể trong chuỗi cung ứng, hình thành hệ thống thông tin đồng bộ, minh bạch, hỗ trợ giám sát, cảnh báo sớm và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Cụ thể hóa yêu cầu này từ góc độ doanh nghiệp, ông Huỳnh Minh Quang đề xuất chuẩn hóa bộ dữ liệu tối thiểu, thống nhất định danh cơ sở, sản phẩm, nhà sản xuất và lô hàng; kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý trên cơ sở phân quyền, bảo vệ bí mật kinh doanh. Cần công nhận dữ liệu điện tử hợp lệ và kế thừa dữ liệu còn hiệu lực nhằm tránh khai báo trùng lặp.

Dữ liệu cần đi cùng cơ chế phân định trách nhiệm. Theo ông Huỳnh Minh Quang, nghĩa vụ của các bên phải tương xứng với quyền kiểm soát và trách nhiệm cung cấp thông tin. Nhà sản xuất có trách nhiệm cung cấp hồ sơ kỹ thuật, thông báo thay đổi sản phẩm và cảnh báo; chủ sở hữu hoặc đơn vị được ủy quyền có trách nhiệm về thông tin pháp lý và phối hợp xử lý. Tổ chức đứng tên tại Việt Nam cần duy trì việc thẩm tra hợp lý, quản lý hồ sơ, phối hợp hậu kiểm và thu hồi khi cần thiết.

Về kiểm tra, giám sát, ông Nguyễn Văn Nhiên đề cập yêu cầu phát huy trách nhiệm tự kiểm soát của cơ sở sản xuất, kinh doanh, đồng thời chú trọng kiểm nghiệm, đánh giá nguy cơ, cảnh báo và truyền thông, giáo dục kiến thức an toàn thực phẩm cho cộng đồng. Các kiến nghị tại hội thảo cũng nhấn mạnh việc tăng cường hậu kiểm với sản phẩm có nguy cơ cao, trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái diễn. Với cơ sở có lịch sử tuân thủ tốt, tần suất và phạm vi kiểm tra có thể được xem xét theo hướng tương xứng; chứng nhận hệ thống quản lý không mặc nhiên là căn cứ miễn kiểm tra.

Để quy định mới khả thi, các đại biểu đề nghị tham vấn đầy đủ doanh nghiệp và các chủ thể liên quan; sớm xây dựng, lấy ý kiến đối với văn bản hướng dẫn về phân loại, công bố sản phẩm, dữ liệu và hậu kiểm. Lộ trình chuyển tiếp cần tính đến hồ sơ hiện hữu, sản phẩm đang lưu hành, nhãn bao bì và các thỏa thuận liên quan.

Từ góc độ tư vấn, phản biện, GS.TS Trương Xuân Lam nhấn mạnh vai trò của chuyên gia, nhà khoa học trong việc cung cấp bằng chứng khoa học, kinh nghiệm thực tiễn, giúp cơ quan soạn thảo và thẩm tra nhận diện nguy cơ, đánh giá tác động chính sách và lựa chọn giải pháp phù hợp.